Alle festivalgangers logeren op de dag voordat ze afreizen naar Essakane in Timboektoe, waardoor die stad met de mythische naam een sfeertje kent dat doet denken aan Harlingen tijdens Oerol. Essakane is uitsluitend per jeep te bereiken. De oase is klein, er zijn geen voorzieningen, er is helemaal niets. Voor het festival wordt een complete infrastructuur – elektriciteit, water, voedsel, tenten en toiletten – naar de woestijn gejeept om mensen te kunnen ontvangen en van eten, drinken en een slaapplaats te voorzien. Als alles voorspoedig gaat, duurt de rit vanuit Timboektoe naar Essakane twee uur, maar in Mali gaat reizen steevast gepaard met oponthoud. We komen twee keer vast te zitten in het zand en één keer moet onze chauffeur onder de auto wat sleutelen. Dan raakt hij ook nog eens de weg kwijt, maar uiteindelijk zijn we na een uur of vijf op de plaats van bestemming. Meteen is alle ongemak vergeten. De locatie is wonderschoon. Zover het oog reikt zien we prachtige, witte zandduinen. Voor het enige podium – zonder overkapping! – is een zandweide waar plaats is voor duizend mensen. Daarachter is een heuvel vanwaar je een prima zicht op het podium hebt. ’s Avonds koelt het snel af in de woestijn en daarom heeft de festivalorganisatie tientallen kokers van gaas met houtskool geplaatst. Lekker warm en het de roodgloeiende kooltjes geven het festivalterrein een sprookjesachtige aanblik. In de wijde omtrek van het podium staan tenten, waar zowel artiesten als bezoekers hun verblijf hebben. Daartussenin kleine tentjes waar eten en drinken verkrijgbaar is. Op een kleine markt bieden Touaregs – een nomadenvolk uit Saharalanden als Mauritanië, Algerije, Libië en Mali – kleding, cd’s en sieraden te koop aan. Overdag zijn er – naast traditionele muziek- en dansoptredens – zwaardgevechten en kamelenraces. Schuin achter het podium is een straatje van tentjes met artiestenverblijven. Erg leuk om daar rond te struinen, omdat er vaak spontaan gemusiceerd wordt en de muzikanten graag een praatje aankopen met voorbijgangers. Voor de Toauregs is het festival een belangrijke ontmoetingsplaats. Zo dient het ook als huwelijksmarkt.

Van traditionele liedkunst naar folkrock en popmuziek
In drie dagen treden ongeveer veertig groepen op, waarvan het gros afkomstig is uit Mali. Toch ontbreekt het niet aan de nodige variatie. De openingsact is Tartitt, een van de bekendere Touareg-groepen, die ook al eens in Nederland te zien is geweest. De vele Touaregs in het publiek, herkenbaar aan hun veelal indigoblauwe tulbanden, klappen enthousiast mee op de stijlvaste samenzang van de vrouwen. Opeens verschijnt een man in een witte boubou op het podium die zwierig en gracieus in cirkels rondom de op de bühne zittende vrouwen gaat dansen. Dan laat hij met handen en voeten zijn lichaam draaiende bewegingen maken die in de verte doen denken aan breakdance. Les Tigres des Platanes is een van de Franse bands die crossovert tussen jazz en wereldmuziek, iets wat in Frankrijk op veel grotere schaal voorkomt dan in Nederland. De band is voor de gelegenheid aangevuld met de Malinese muzikanten Mahmane Diabete en Ahmed Fofana. Trompet, bugel, kora, baritonsax en percussie zorgen voor een spannend klankbeeld dat beurtelings poppy, jazzy en Afrikaans klinkt. Daarna is het de beurt aan Imahrane, een koor bestaande uit tien mannen en twee vrouwen. Ze staan op een rij vooraan op het podium en zien er indrukwekkend uit met hun witte boubou-hemden en kleurige tulbanden. De mannen geven in woordeloze zang een sterk ritme aan, waar de vrouwen doorheen zingen. De mannenstemmen klinken enorm vitaal en krachtig, de vrouwenstemmen zijn daar zacht doorheen gemixt, zodat het ritme overheerst.
Terakaft is een band die deels bestaat uit leden van Tinariwen, onder wie mede-oprichter, Keddou. De woestijnrock met meerstemmige zang en ijzersterke gitaarriffs klinkt broeierig en loom, maar ook heel krachtig. Spectaculair is het optreden van Noura Mint Sey uit Mauretanië. De moorse (maures in het Frans) zangeres wordt begeleid door een zeer strak spelende rockband, aangevoerd door haar echtgenoot Jheich Ould Chighaly. Haar constant swingende muziek, die van traditionele liedkunst naar folkrock en popmuziek waaiert, zweept het publiek enorm op.

Eerbetoon
De tweede avond van Le Festival au Desert staat grotendeels in het teken van de vorig jaar overleden Ali Farka Touré. Er zijn toespraken en videobeelden, waarin de invloedrijke gitarist uit Niafunke eindeloos veel lof wordt toegezwaaid. Dan volgt een groot aantal Malinese sterren die als hommage verschillende nummers van hem spelen. De spits wordt afgebeten door Vieux Farka Touré, die een perfecte imitatie van zijn vader ten beste geeft en ook fysiek veel gelijkenis met hem vertoont. In de lange stoet muzikanten met onder meer Afel Bocoum, Toumani Diabaté, Oumou Sangaré, Tartitt en Basskou Kouyaté, valt Baba Salah het meeste op. Hij begint in de typische Touré-stijl, maar pakt halverwege enorm uit met een gierende gitaarsolo die herinneringen aan Jimi Hendrix oproept. Wat nog eens wordt versterkt als hij even later met zijn tanden en dan met gitaar op de rug gaat spelen. Een showman bij uitstek, maar ook een fantastische gitarist. Hij deed jarenlang ervaring op in de band van Oumou Sangaré, maar heeft inmiddels twee eigen albums gemaakt vol lichtvoetige Malinese popmuziek. Baba Salah – onthoud die naam! Aan het eind van het eerbetoon wordt de Ali Farka Touré-prijs uitgereikt aan een ontroerde Nick Gold, de Britse producer die Touré wereldberoemd maakte door hem te koppelen aan Ry Cooder voor het album Talking Timbuktu. Op de slotavond staan onder anderen Salif Keita en Tinariwen gepland. Eerst moeten we ons door een onnozele theatervoorstelling over milieubescherming worstelen, waarna een nogal nietszeggend Spaans jazzcombootje het ene cliché op het andere stapelt. Even later blijkt dat Salif Keita het laat afweten, zoals wel vaker voorkomt met deze arrogante superster, reden waarom zijn populariteit onder Malinezen niet overhoudt. Habib Koité zal dat gemis goed komen maken. Alleen loopt het programma gigantisch uit, zodat nog slechts een kleine tweehonderd diehards zijn optreden ’s nachts tussen drie uur en half vijf zullen bijwonen.

Wanorde
De organisatie van Le Festival au Desert is ronduit chaotisch. Het op de website aangekondigde programma was tijdens het festival nergens verkrijgbaar. Niet dat dit veel uitmaakte, want van dat programmaoverzicht bleek niets te kloppen. De enige manier om te weten welke bands zouden gaan optreden, was een van de podiummedewerkers aan te spreken. Als je die wanorde eenmaal hebt geaccepteerd, valt met die beperking best te leven. Het gaat hier immers meer om de ontdekkingen en de sfeer dan om het feest der herkenning.
Of het festival nog een lang leven is beschoren, is trouwens niet helemaal duidelijk. Ieder jaar heeft men de grootste moeite de financiering rond te krijgen. Er gaat een gerucht dat de organisatoren van de eerste ontvangen sponsorgelden en subsidies nieuwe jeeps hebben gekocht, waarmee natuurlijk veel vertrouwen is verspeeld. Dit bericht kon overigens niet bevestigd worden, hoewel persman Philippe Angers wel kwijt wil dat de mannen van het festival inderdaad in mooie auto’s rijden. Het festival krijgt steun van de Malinese ministeries van toerisme en cultuur. Hun aanwezigheid op het festival trekt politici uit omliggende landen aan, waardoor het ook een politiek platform is. Voor de Touaregs is dat van belang omdat zij zich – na het neerleggen van de wapens tien jaar geleden, waarmee een lange periode van rebellie werd beëindigd – graag blijven profileren, bang als ze zijn om gemarginaliseerd te worden. Daar komt nog bij dat het economische belang voor Timboektoe en omgeving groot is. De gammele organisatie neemt niet weg dat ‘het meest afgelegen muziekfestival ter wereld’ een bijzondere ervaring is. Op muzikaal gebied valt er veel moois te ontdekken, vooral tijdens de spontane miniconcertjes. Daarbij zorgen de vele tenten, de kleurige gewaden van de woestijnbewoners, de uitgestrektheid van het landschap, het fijne, bijna wit gekleurde zand en de vaak exotische muziek voor een soms welhaast surrealistische sfeer.